GPSR Nedir? Avrupa Birliği’ne Ürün Satan Markalar İçin 13 Aralık 2024 Sonrası Yeni Dönem

13 Aralık 2024 itibarıyla Avrupa Birliği’nde genel ürün güvenliği alanında yeni bir dönem başladı. Bu tarihten sonra General Product Safety Regulation (EU) 2023/988, yani GPSR, eski Genel Ürün Güvenliği Direktifi’nin yerini aldı. GPSR bir direktif değil, doğrudan uygulanan bir AB tüzüğüdür. Bu nedenle AB pazarına ürün sunan markalar için uyum konusu teorik bir başlık değil, fiilen pazara giriş koşuludur.

Bu içerik, eugpsr.de tarafından, AB’ye ihracat yapan markaların GPSR yükümlülüklerini somut ve uygulanabilir şekilde anlamasına yardımcı olmak amacıyla hazırlandı. eugpsr.de; Sorumlu Kişi (Responsible Person) ataması, dokümantasyon hazırlığı, etiket ve uyarı kontrolleri, izlenebilirlik değerlendirmesi ve uyum sürecinin sistematik yönetimi konularında şirketlere destek verir.

GPSR Neden Önemlidir?

GPSR’nin en önemli farkı, ürün güvenliği yaklaşımını yalnızca klasik mağaza satışlarıyla sınırlamamasıdır. Düzenleme; fiziksel mağazalarda satılan ürünleri, e-ticaret yoluyla sunulan ürünleri ve bazı durumlarda yenilenmiş ya da ikinci el ürünleri de kapsayabilir. Avrupa Komisyonu yeni çerçeveyi özellikle online satışlar, AB dışından gelen ürünler ve yeni teknolojili ürünler açısından daha güçlü ve daha güncel bir sistem olarak tanımlamaktadır.

Bu değişiklik, markaların yalnızca ürünün fiziksel güvenliğini değil; izlenebilirliğini, ürün hakkında görünür bilgi sağlamayı ve piyasa gözetim makamlarıyla hızlı iletişim kurulabilecek bir yapı oluşturmayı da düşünmesini zorunlu hale getirdi. Yani artık soru sadece “ürün tehlikeli mi?” değil; aynı zamanda “ürün kime ait, AB içinde kim sorumlu, ürün çevrimiçi ilanda nasıl tanımlanıyor?” sorularıdır.

Hangi Ürünler Kapsamda, Hangileri Değil?

GPSR, geniş bir tüketici ürünü alanını kapsar. Tekstil ve hazır giyim, mobilya, dekorasyon, aksesuar, oyuncak, çocuk ürünleri, kozmetik, ev aletleri, küçük elektronik, spor malzemeleri, bahçe ekipmanları ve daha pek çok kategori kapsam içindedir. İkinci el, tamir edilmiş ve yenilenmiş ürünler de — dolaşıma yeniden sokulduğu için — kapsam dışında tutulmaz.

Ancak ilaçlar, gıda ve yem, canlı hayvanlar, bazı taşıma araçları, bitki koruma ürünleri ve antikalar gibi belirli alanlar kapsam dışındadır. Ayrıca bazı ürün gruplarında güvenliğe ilişkin özel AB mevzuatı varsa (örneğin oyuncak direktifi 2009/48/EC, kozmetik tüzüğü 1223/2009), o özel düzenleme öncelikli olabilir. Buna rağmen GPSR’nin belirli hükümleri tamamlayıcı şekilde yine devreye girebilir.

Bu nedenle ürününüz için “benim ürünüm zaten başka bir mevzuata tabi” demek her zaman yeterli olmaz. Özellikle çevrimiçi satış, geri çağırma süreçleri, yetkili makamlarla iş birliği ve ekonomik operatör sorumlulukları açısından GPSR ayrıca değerlendirilmelidir. Zorunlu belgeler sayfamızda bu konuyu detaylı ele alıyoruz.

İhracatçılar İçin Pratik Anlamı

AB’ye ihracat yapan markalar açısından GPSR; etiket, ürün sayfası, teknik dosya, uyarılar, izlenebilirlik bilgileri ve sorumlu ekonomik operatör kurgusunun birlikte ele alınmasını gerektirir. Uyum yalnızca bir test raporundan veya yalnızca internet sitesine birkaç bilgi eklemekten ibaret değildir.

Somut olarak, Avrupa Birliği dışında üretim yapan bir marka için aşağıdaki beş alan aynı anda düzenlenmiş olmalıdır:

• Sorumlu Kişi ataması (Madde 16): AB içinde yerleşik bir kişi veya ekonomik operatör, piyasa gözetim makamlarıyla iletişim için resmi muıatap olarak atanmış olmalı.
• Teknik dosya: ürünün tasarım, üretim ve güvenlik testlerine dair belgeler, 10 yıl boyunca erişilebilir durumda tutulmalı.
• Risk değerlendirmesi: kullanım şartları, hedef kullanıcı grubu ve olağan/aşırı kullanım senaryoları çerçevesinde belgelenmiş olmalı.
• Etiket ve uyarılar: ürün üzerinde ve çevrimiçi ilanda üretici adı-adresi + Sorumlu Kişi bilgisi + gerekli uyarılar görünür olmalı.
• Ürün ve parti izlenebilirliği: bir sorun tespit edilirse ilgili partideki tüm ürünlere ulaşabilecek bir kayıt sistemi bulunmalı.

Kısacası GPSR, AB’ye satış yapmak isteyen markalar için arka plandaki hukuki bir metin değil; satış stratejisinin, ürün geliştirme sürecinin ve e-ticaret altyapısının merkezinde yer alan yeni bir çerçevedir.

Türk İhracatçısı İçin Ne Anlama Geliyor?

Türkiye’den Avrupa Birliği pazarına ürün satan bir marka için pratik sonuç net: Avrupa Birliği’nde yerleşik bir Sorumlu Kişi atamak zorunludur. Bu kişi, sizin adınıza:

• Teknik dosyanın güncel tutulduğunu doğrular,
• Piyasa gözetim makamlarına 10 iş günü içinde yanıt verir,
• Risk tespiti halinde Safety Gate bildirimlerini yürütür,
• Adı ve adresi ürün etiketi ile çevrimiçi ilanda görünür durumda olur.

Bu yapıyı kendi şubeniz aracılığıyla kurmak mümkün olduğu kadar, bir danışmanlık firmasıyla da kurgulanabilir. Özellikle KOİ’ler ve küçük ölçekli Amazon/Etsy satıcıları için ikinci yol daha uygun maliyetlidir.

Sık Sorulan Sorular

GPSR eski yönetmelikten nasıl farklı?

Eski 2001/95/EC direktifi üye devletlerin ulusal mevzuata uyarlamasını gerektiriyordu. GPSR bir tüzüktür ve 27 üye devlette aynı anda, aynı şekilde uygulanır. Ayrıca çevrimiçi satış, marketplace sorumluluğu, Sorumlu Kişi ve Safety Gate bildirimleri gibi yeni konuları getirir.

Amazon’da sadece birkaç ürün satıyorum, yine de Sorumlu Kişi gerekli mi?

Evet. Ürün sayısından bağımsız olarak Avrupa Birliği dışı her üretici için Sorumlu Kişi zorunludur. Amazon listelerindeki “Responsible Person” alanı da bu gereklilik üzerine kurulmuştur.

CE belgem var, GPSR’a da uyumlu sayılır mıyım?

CE belgesi bir ürünün ilgili teknik standartları karşıladığını gösterir. GPSR ise pazar gözetimi, izlenebilirlik, Sorumlu Kişi ve satan sonrası yükümlülükler gibi bağımsız konuları düzenler. İkisi farklı katmanlardır; CE varlığı GPSR uyumunu otomatikleştirmez.

B2B satış yapıyorum, beni etkiler mi?

GPSR doğrudan son tüketiciye yönelik ürünleri hedefler. Ancak satış zincirinizin sonunda AB’de bir tüketiciye ulaşan bir ürün varsa, distribütörünüz GPSR uyumunu talep edecektir. Pratik olarak B2B ihracatçılar da gerekliliği karşılamak durumundadır.